Een orkestwerk dat grenzen verlegt

In november speelt het NNO Nautilus van Anna Meredith. Het stuk is een internationale sensatie, speels en heftig tegelijk. De Schotse componist blijft er nuchter onder. ´Ik werk me de pleuris om mijn muziek zo spontaan mogelijk te laten klinken.´ 

 

Schotse muziekduizendpoot

Een orkeststuk schrijven met de impact van een rockconcert of snoeiharde dance: Anna Meredith deed het met Nautilus en verrijkte zo het orkestrepertoire met een ronduit bizar stuk. Dat bleef niet onopgemerkt, want het is op weg een wereldwijde hit te worden. De klassieke orkestbezetting is nog altijd springlevend, zo blijkt maar weer eens. De Schotse muziekduizendpoot Meredith - componist, slagwerker, klarinettist, zangeres en bandleider - staat bekend om haar veelzijdigheid en onvoorspelbaarheid. Ze volgde een klassieke conservatoriumopleiding die ze cum laude afsloot, werd op slag een fenomeen met een pakkend orkestwerk voor de BBC Proms-concerten en deed vanaf dat moment eigenlijk steeds weer iets anders dan men van haar verwachtte.  

 

Niet in hokjes te plaatsen  

Merediths cv leest als een achtbaanrit. Performer in haar eigen band. Composities voor de concertzaal - waaronder ´s werelds eerste concert voor beatbox en orkest - en voor uitvoeringen op straat en in clubs. Muziekinstallaties voor ‘sleep pods’ in Singapore en parkbankjes in Hongkong. Arrangementen van David Bowie-songs voor het BBC-orkest. Samenwerking met cultband The Stranglers. Filmmuziek. En dan zijn er nog de twee met niets te vergelijken albums die ze tot nu toe uitbracht, voornamelijk met elektronische composities waaraan ze haar eigen zang en bandmusici toevoegde. De stijl verspringt van neo-barok naar wonderlijke soundscapes en van chanson-achtige popliedjes naar dwarse techno. Geen wonder dat ze niet in een hokje te plaatsen is; daar is haar oeuvre te divers voor. Wel gaf de Amerikaanse National Public Radio een algemene omschrijving die de lading volledig dekt: ´Muziek voor het hoofd, het hart, de kont en de voeten´.  

 

Improvisatie een intuïtie 

Hoe getalenteerd en succesvol ze ook is, in gesprek is Meredith opvallend bescheiden. Gevraagd naar haar inspiratiebronnen en drijfveren antwoordt ze bijna schouderophalend. ´Het klinkt misschien vreemd, maar ik luister bijna nooit naar muziek. Ik wil gewoon mijn eigen ding doen en niet iets wat anderen me aanreiken. In mijn conservatoriumtijd hoorde ik natuurlijk wel veel muziek, en dat zal vast sporen nagelaten hebben. Maar soms horen mensen invloeden in mijn werk van muziek die ik zelf niet eens ken, of waaraan ik nooit heb gedacht.´ 

Een nieuwe compositie begint meestal met een improvisatie aan een keyboard. ´Of met een podcast die ik heb gehoord, of een tekeningetje. De associaties die het oproept bepalen de sfeer van het stuk. En daarna volg ik mijn intuïtie, waarbij alleen nog telt dat het goed klinkt. Werkt het alleen als elektronische muziek? En als het beter klinkt voor akoestische instrumenten, wat is dan de bezetting? Ik probeer alles uit, en soms werk ik me de pleuris om een stuk spontaan en vanzelfsprekend te laten klinken.´ 

 

Nautilus: brutaal en grensverleggend 

Merediths muziek is vrijwel altijd energiek en speels. Maar in Nautilus - vernoemd naar een inktvis-achtig weekdier - horen velen een dreigende of zelfs dystopische ondertoon, als een kermisattractie die elk moment kan instorten. Het stuk is in elk geval controversieel: op YouTube wisselen enthousiaste en geïrriteerde reacties elkaar af. ´Je mag het interpreteren zoals je wilt. Mijn intentie was enkel om iets te schrijven wat brutaal en over the top klinkt.´ 

De originele versie uit 2011 klinkt als schaamteloze computermuziek. Meredith verlegde haar aandacht doelbewust van akoestische bezettingen naar elektronica. ´Daarmee heb je sneller resultaat. Je hoeft niet te wachten op een officiële opdracht en repetities. En je hebt meer controle over het eindresultaat. In het begin liet ik me nog enigszins dicteren door de software, maar inmiddels componeer ik elektronische muziek net zoals mijn orkestwerk. En ik schrijf nog altijd alles uit in notenschrift.´ Tien jaar later, in 2021, maakte ze van het zeer elektronisch klinkende stuk de orkestbewerking die nu internationaal opzien baart: de cirkel is rond. Ook haar recente album FIBS, waarop ze elektronica combineert met haar eigen band, heeft ze inmiddels volledig georkestreerd. Met haar klassieke achtergrond zal ze componeren voor orkest nooit opgeven. Dat kan nog heel wat verrassingen opleveren.

 

Nautilus wordt opgevoerd van 18 t/m 20 november, klik hier voor kaarten!