Kijk & luister

Artikelen

Waarom het Weihnachtsoratorium op ieders bucketlist hoort

In 1734 schreef Johann Sebastian Bach een meesterwerk vol feestelijke koren, prachtige aria’s en ontroerende melodieën: het Weihnachtsoratorium. Dit jaar staat het indrukwekkende werk opnieuw op het programma. Voor Marcel Mandos, artistiek leider, is dat een bijzondere keuze: ‘Het Weihnachtsoratorium is voor iedereen een feest. Het is een meesterwerk dat je helemaal in de kerstsfeer brengt.’ 

 

Wie aan klassieke muziek rond Kerst denkt, komt snel uit bij het Weihnachtsoratorium van Johann Sebastian Bach. Net als Händels Messiah behoort het voor velen bij de muzikale kersttradities. Toch is het niet ieder jaar vanzelfsprekend om juist dit werk uit te voeren. Soms kiest het Noord Nederlands Orkest (NNO) voor een uitstapje, zoals vorig jaar, toen het publiek samen met Francis van Broekhuizen kon genieten van kerstliederen en carols.  

Dit jaar keert het NNO terug naar een klassieker. En daar heeft Mandos een goede reden voor: ‘Het is een zeer geliefd werk bij een groot publiek. Het zit vol uitbundige koren, prachtige aria’s en ontroerende melodieën. Het past helemaal bij Kerst.’ 

 

Een stukje geschiedenis 

Bach was al sinds 1723 cantor in de Thomaskirche en de Nikolaikirche in Leipzig. Hij schreef muziek voor allerlei bijzondere Christelijke dagen en was tevens dirigent van het koor. Hoewel Bach destijds niet de eerste keus was van het gemeentebestuur, en ook niet de meest geliefde cantor, zijn uit deze periode zeer bekende werken voortgekomen. Hij schreef in opdracht van deze kerk namelijk niet alleen het Weihnachtsoratorium, maar bijvoorbeeld ook de Matthäus-Passion en de Johannes-Passion. Waar deze laatste twee één duidelijk werk vormen, bestaat het Weihnachtsoratorium uit zes losse cantates. Deze zijn gebaseerd op Bijbelteksten uit de evangeliën van Lucas en Mattheüs. De teksten werden samengesteld door de Duitse tekstdichter Christian Friedrich Henrici, beter bekend als Picander. De zes delen vertellen samen het kerstverhaal en volgen de belangrijke feestdagen in de periode van Kerstmis tot Driekoningen. 

 

Afwisselende stukken en bijzondere solo’s 

Bij de uitvoering die het NNO in december ten gehore brengt, is gekozen voor vier van de zes cantates: de eerste, vierde, vijfde en zesde. Ze worden gespeeld in twee blokken, met een pauze ertussen. Dat de afzonderlijke cantates duidelijk herkenbaar zijn, maakt het werk extra interessant. Elk deel heeft een eigen karakter, maar samen vormen ze een indrukwekkend geheel. 

De eerste cantate begint met pauken en trompetten: een uitbundige opening die meteen duidelijk maakt dat er iets bijzonders gevierd wordt. 

Al is dit voor de musici een bekend stuk, toch ligt er een flinke uitdaging. ‘Het is ontzettend solistisch,’ legt Mandos uit. ‘Er zitten prachtige, maar pittige partijen in.’ Naast het orkest zijn er een koor en vier solisten te horen. Zij brengen samen het verhaal tot leven, met afwisselend krachtige koordelen, intieme aria's en vertellende passages.  

 

Veel meer dan een Bijbels verhaal 

Hoewel diepgeworteld in de christelijke traditie, is het Weihnachtsoratorium een feest voor ieder publiek. ‘Of je nou wel of niet gelovig bent, kun je hier enorm veel uit halen. Je kunt wegzakken in de muziek, wegdromen, maar ook even in de spiegel kijken en nadenken over je eigen leven, over de wereld waarin we leven.’ De kerstgedachte reikt volgens Mandos namelijk verder dan het religieuze verhaal. ‘Het is een moment van samenzijn, bezinning en aandacht voor elkaar. In een wereld waarin veel gebeurt, waarin onrust en oorlogen aan de orde van de dag zijn, kan muziek een moment van rust en ruimte bieden. Het is een mooi moment om even stil te staan bij waar we staan als mensheid’, aldus Marcel. ‘Hoe gaan we met elkaar om? Wat kunnen we voor elkaar betekenen? Dat is voor iedereen waardevol om over na te denken.’ 

 

Bucketlist 

Bezoekers kunnen rekenen op een avond vol prachtige, positieve en feestelijke muziek. Het verhaal is universeel en de afwisseling tussen grootse koordelen, verfijnde instrumentale passages en ontroerende aria's maakt het tot een veelzijdige luisterervaring.  

Mandos is dan ook overtuigd: dit is een werk dat eigenlijk op ieders muzikale bucketlist thuishoort. Net als de Matthäus-Passion en Stravinsky's Sacre du Printemps is het een compositie die je minstens één keer live gehoord moet hebben. “Het is echt een feestelijkheid”, concludeert Mandos.