Artikelen

Marcel Mandos, Artistiek Leider, over Le Sacre du Printemps: “Je gaat iets horen wat je hierna niet vaker gaat horen.”

Beethoven en Stravinsky zijn twee componisten uit de muziekhistorie die de hele muziekwereld op z'n kop hebben gezet. Soms komt er een werk waarmee al het voorgaande in één keer wordt weggeslagen. Dat gebeurde met Stravinsky’s Le Sacre du Printemps en Beethovens Derde Symfonie, die hij vier jaar voor dit Vioolconcert componeerde.

Beethoven’s Vioolconcert

Vier jaar na zijn revolutionaire Derde Symfonie, schreef Beethoven zijn Vioolconcert. Het behoort tot de werken die je minstens één keer gehoord moet hebben. Het heeft iets dat je raakt, of je nu een frequente concertbezoeker bent of niet.

De solopartijen vragen om zeer getalenteerde violisten; men vond het Vioolconcert voor lange tijd haast onspeelbaar. Ook publiek en critici moesten er in eerste instantie aan wennen. Het duurde haast veertig jaar tot het stuk repertoirestatus kreeg. Beethoven was toen zelf al overleden.

Stravinsky’s Le Sacre du Printemps

Stravinsky was nog jong toen hij samen met het Ballets Russes, onder leiding van Sergej Diaghilev, in Parijs neerstreek. Zijn eerste grote succes was in 1909 toen hij de Vuurvogel componeerde. Dit was een sprookjesachtig ballet gebaseerd op Russische legendes en de Parijse upper-class vond het geweldig. Het exotisme, de interesse in andere culturen, was namelijk groot. Diaghilev vroeg in 1911 aan Stravinsky om nog zo’n stuk te schrijven. Toen kwam Petrouchka. Ook dit stuk was een sprookjesballet en werd wederom een groot succes.

Toen Diaghilev Stravinsky vroeg om nog een stuk te schrijven zei hij: “dat is goed, maar ik doe het op mijn manier”. Hij heeft op zijn kamer een brief opgehangen waarop stond “Ik ben Igor Stravinsky en ik ga nu het meest baanbrekende werk schrijven van deze eeuw”. Arrogant of visionair, maar hij had gelijk. Le Sacre du Printemps (Het Lenteoffer, vertaald) gaat niet over sprookjes, maar over de vier heftige jaargetijden in Rusland: een maagd moet zich dooddansen om de goden goed te stemmen zodat er weer lente komt. Het is een heftig ballet over de kracht van Moeder Aarde.

Hij breekt met twee belangrijke pijlers uit de muziek: melodie en ritme. Klanken die mooi en harmonieus samenklinken vervangt hij voor wringende, schurende akkoorden en een prominente plek voor complexe ritmes en maatwisselingen.

Je kunt je voorstellen dat het Parijse publiek in shock was toen ze dit hoorden. Ze kwamen al na vijf minuten in opstand: fluiten, gillen… Het was een groot muziekschandaal. Toch krijgt dit stuk later de waardering die het verdient.

Marcel Mandos, Artistiek Leider van het Noord Nederlands Orkest, aan het woord

Marcel Mandos was 14 jaar toen hij Le Sacre du Printemps voor het eerst hoorde. “Ik was ook in shock! Ik dacht: kun je niet iets moois maken? Moet het allemaal zo wringend en dissonant zijn?” Maar nu is Le Sacre zijn favoriete werk. “Ik zou het mee willen nemen in mijn kist,” grapt hij. Wat zijn beeld veranderd heeft? “Er zit zoveel in. Zoveel kleuren, zoveel emoties, zoveel expressie, zoveel gevoel. Het verveelt nooit. Iedere keer hoor ik iets nieuws.”

Mandos heeft de twee stukken niet zomaar tegenover elkaar gezet. “Het zijn twee componisten die de muziekgeschiedenis totaal veranderd hebben.”

Voor de musici is het ook geweldig. Ze kijken ernaar uit om Le Sacre weer te spelen. “Het is denk ik alweer tien jaar geleden dat we het gespeeld hebben,” vertelt Mandos. Dat maakt het extra bijzonder. “Je gaat iets horen wat je hierna niet vaker gaat horen.”

“Beethoven is zo’n prachtig, romantisch vioolconcert. En Stravinsky is een beest”.

Volgens Mandos loop je met een bijzonder gevoel de zaal weer uit. “Als je het stuk niet kent, dan heb je iets unieks meegemaakt. Als je het wel kent, dan heb je wéér iets unieks meegemaakt.”

Aan de bezoekers geeft Mandos een luistertip mee: “Gewoon genieten. Laat het over je heen komen. Ga zitten en doe je ogen dicht – of kijk; er is zoveel te zien.”